Netwerk

De sites van Nuon, Essent, Electrabel en E.On staan er vol mee. Mooie termen als 'ketenverantwoordelijkheid', 'duurzaamheid', 'maatschappelijk verantwoord ondernemen' en 'coroporate responsibility'. Maar wie probeert daadwerkelijk inzicht te krijgen in de handelswijze van de Nederlandse energieleveranciers, stuit op een muur van zwijgzaamheid.

Meer dan twee maanden heeft Netwerk geprobeerd in gesprek te komen met de Nederlandse energieleveranciers. Bij welke mijnen kopen ze hun steenkool? Hoe beoordelen ze die mijnen? Stoppen ze de inkoop bij mijnen omdat de steenkoolwinning plaatsvindt onder onacceptabele omstandigheden? Het is half april als we voor het eerst contact zoeken met energieleveranciers. Maar dat verloopt moeizaam.

'Zielige mensen verhaal'
Bij Nuon blijkt het wekenlang onmogelijk een woordvoerder aan de telefoon te krijgen. Electrabel zoekt volgens de laatste berichten in Brussel en Parijs nog steeds naar een 'geschikte gesprekspartner'. Tussen het Zeeuwse EPZ en aandeelhouder Delta is het onduidelijk wie er verantwoordelijk is voor de inkoop van steenkool. En Essent zegt na een maand vol telefoongesprekken en e-mailverkeer nog niet te weten wat onze vragen precies zijn. De betreffende woordvoerder laat in een telefoongesprek daarover weten ook geen zin te hebben om mee te werken aan een verhaal 'over zielige mensen, terwijl wij warm bij de kachel zitten van hun kolen'.

Uitzondering is E.On. De vice president corporate responsibility van het Duitse moederbedrijf maakt tijdens een zakenreis een tussenstop in Nederland en geeft in een gesprek enige informatie over de werkwijze van de energiegigant op de kolenmarkt. Off the record, dat wel.

Lachwekkend
We stellen ook schriftelijk vragen, met name over de herkomst van de steenkool. Echte antwoorden blijven andermaal uit. Een aantal stroomproducenten zegt van een deel van de steenkool niet te weten uit welke mijnen het afkomstig is, omdat ze inkoopt via tussenhandelaren. Desondanks garandeert ze dat de steenkool is gewonnen volgens VN-richtlijnen.

Anderen doen geen mededelingen over het inkoopbeleid. Dat zou concurrentiegevoelige informatie zijn, luidt het argument. Hoogleraar milieukunde Lucas Reijnders (UvA) gelooft daar niets van. "Lachwekkend", zegt hij. "De energieleveranciers weten onderling heel goed wie steenkool bij welke mijnen koopt. Dat is een kenmerk van een markt, dat je weet wat de ander doet. Ik denk dat de werkelijke reden is dat energiebedrijven liever niet willen dat we gaan kijken wat er bij die mijnen gebeurt".

Kop van Jut
De energieleveranciers overleggen ondertussen achter de schermen over een gezamenlijke strategie. Een woordvoerder zegt begin mei in een telefoongesprek dat hij wel snapt dat er geen reactie komt: "Niemand heeft zin om kop van Jut te worden." Half mei stuurt brancheorganisatie EnergieNed een eerste verklaring namens de gezamenlijke energieleveranciers. Daarin zegt de branche te 'staan voor maatschappelijke verantwoorde bedrijfsvoering. Daarbij past vanzelfsprekend ook transparantie'. Toch blijven concrete antwoorden nog steeds uit.

Na die verklaring vraagt Netwerk aan EnergieNed om op basis van anonimiteit te achterhalen bij welke mijnen de energiebedrijven hun steenkool inkopen. Dat zou de concurrentiepositie van de bedrijven niet aan kunnen tasten. Maar nog krijgen we niet de gevraagde informatie. EnergienNed komt namens de leveranciers met een nieuwe reden: de inkoopcontracten met de mijnen zouden bepalen dat zowel de mijnen als de afnemers van steenkool niet publiceren met wie ze handelen.

Op een kier?
Het wordt eind mei en de energieleveranciers hebben gehoord dat cameraploegen van Netwerk hebben gefilmd in Zuid-Afrika en Colombia. Dat nieuwe gegeven lijkt de deur op een kier te zetten. De woordvoerder van EnergieNed vraagt bij welke mijnen we hebben gefilmd, zodat de energieleveranciers nu alsnog kunnen aangeven of ze bij die mijnen steenkool inkopen. Netwerk geeft aan nog steeds graag in gesprek te willen met de energieleveranciers, maar dan wel op basis van de vragen die weken eerder zijn gesteld. We bieden daarbij ook de mogelijkheid te reageren op onze bevindingen in Zuid-Afrika en Colombia. Maar daar gaan de leveranciers opnieuw niet mee akkoord.

Afgelopen donderdag sturen we de resultaten van onze research naar EnergieNed. We vragen om een reactie. Die komt er. Niet op camera, maar in de vorm van een nieuw statement. De stroomproducenten ontkennen de misstanden niet die Netwerk constateerde. Wel verklaren ze nogmaals zich te houden aan de VN-richtlijnen. Dat uitgerekend die regelgeving bepaalt dat de energieleveranciers medeplichtig zijn aan moord, lijkt daar geen afbreuk aan te doen. Bovendien geven de energieleveranciers een nieuw argument om niet te vertellen uit welke mijnen ze steenkool halen. Van veel partijen zouden ze het simpelweg niet weten, omdat ze het kopen via tussenhandelaren.

Lees de volledige reactie van EnergieNed naar aanleiding van de Netwerk-reportage.

Bekijk de Netwerk-special 'Energiebedrijven medeplichtig aan moord':


Foto, ANP