“En toen sloeg ik die nazi met een bijl op zijn hoofd”
aangemaakt door Piet de Blaauw
30 oktober 2009 — Soms loop je als journalist tegen een adembenemend verhaal op zonder dat je er veel voor hoeft te doen. Dit overkomt mij een half jaar geleden.
“Misschien heb ik wel iets voor je dat je zou kunnen interesseren.” Dat zegt Jules Schelvis tegen me als ik hem thuis opzoek voor een interview over de arrestatie van John Demjanjuk.
Deze Oekraiener wordt ervan verdacht tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker te zijn geweest in vernietigingskamp Sobibor. Ik interview de 88-jarige Schelvis over de zaak omdat hij tijdens de oorlog zelf naar Sobibor is afgevoerd. Hij overleeft de oorlog, zijn vrouw wordt vergast. Samen met naar schatting een kwart miljoen andere joden.
Schelvis gaat me thuis voor naar zijn werkkamer en laat me daar een klein stukje video zien. Te zien is een oude man die iets in het Russisch vertelt. Volgens Jules Schelvis is dit een van de mannen achter de joodse opstand in Sobibor.
Ooit is er over de gebeurtenissen van 14 oktober 1943 een geromantiseerde film over gemaakt met Rutger Hauer in de hoofdrol. Het verhaal gaat over joden die in opstand komen tegen hun nazi-bewakers. Maar wat ik nu op dit bibberende scherm zie is het verhaal van de bron: iemand die er zelf bij was. Iemand die zelf een nazi met een bijl de hersens heeft geslagen. Ik kan mijn ogen nauwelijks van het scherm afhouden.
Het blijkt dat Jules Schelvis een schat in handen heeft. Begin jaren 80 heeft hij met een van de eerste consumentencamera’s 12 interviews gedaan met de mannen en vrouwen die bij de opstand betrokken waren. Mannen die de opstand hebben gepland, mannen die nazi’s doodden, mannen die door drie rijen prikkeldraad zijn geklommen en door mijnenvelden zijn gerend. De getuigenissen zijn huiveringwekkend.
25 jaar lang liggen de banden in een kast. Schelvis weet niet goed wat hij er mee zal doen, maar hij weet wel dat de het materiaal met de jaren slechter van kwaliteit wordt. Hij besluit een paar jaar geleden om de banden af te leveren bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Onderzoekers bestempelen het materiaal als ‘uniek’. Het toeval wil dat het NIOD de banden net allemaal heeft laten vertalen.
Voor Jules Schelvis breekt er een bijzonder moment aan. Ook hij heeft 25 jaar lang niet geweten wat er tijdens de interviews precies is gezegd. De opstandelingen spraken talen als Russisch en Jiddisch. Schelvis niet, hij bediende de camera.
De enige die 25 jaar lang wist wat de 12 overlevenden hebben gezegd is de tolk, Dunya Breur. Een paar maanden voordat wij een reportage maken op basis van de gesprekken die zij en Schelvis opnamen overlijdt de Dunya Breur.
Netwerk laat maandag de nooit eerder vertoonde interviews zien met joodse ex-gevangenen die een opstand organiseerden tegen de SS’ers in vernietigingskamp Sobibor op 14 oktober 1943.Tijdens deze opstand komen honderden joodse gevangenen in opstand tegen hun bewakers. Twaalf SS’ers worden gedood, waarna de gevangenen vluchten, dwars door de rijen prikkeldraad en de mijnenvelden die rond het kamp liggen. Uiteindelijk overleven slechts enkele tientallen joden de oorlog.
“Misschien heb ik wel iets voor je dat je zou kunnen interesseren.” Dat zegt Jules Schelvis tegen me als ik hem thuis opzoek voor een interview over de arrestatie van John Demjanjuk.
Deze Oekraiener wordt ervan verdacht tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker te zijn geweest in vernietigingskamp Sobibor. Ik interview de 88-jarige Schelvis over de zaak omdat hij tijdens de oorlog zelf naar Sobibor is afgevoerd. Hij overleeft de oorlog, zijn vrouw wordt vergast. Samen met naar schatting een kwart miljoen andere joden.
Schelvis gaat me thuis voor naar zijn werkkamer en laat me daar een klein stukje video zien. Te zien is een oude man die iets in het Russisch vertelt. Volgens Jules Schelvis is dit een van de mannen achter de joodse opstand in Sobibor.
Ooit is er over de gebeurtenissen van 14 oktober 1943 een geromantiseerde film over gemaakt met Rutger Hauer in de hoofdrol. Het verhaal gaat over joden die in opstand komen tegen hun nazi-bewakers. Maar wat ik nu op dit bibberende scherm zie is het verhaal van de bron: iemand die er zelf bij was. Iemand die zelf een nazi met een bijl de hersens heeft geslagen. Ik kan mijn ogen nauwelijks van het scherm afhouden.
Het blijkt dat Jules Schelvis een schat in handen heeft. Begin jaren 80 heeft hij met een van de eerste consumentencamera’s 12 interviews gedaan met de mannen en vrouwen die bij de opstand betrokken waren. Mannen die de opstand hebben gepland, mannen die nazi’s doodden, mannen die door drie rijen prikkeldraad zijn geklommen en door mijnenvelden zijn gerend. De getuigenissen zijn huiveringwekkend.
25 jaar lang liggen de banden in een kast. Schelvis weet niet goed wat hij er mee zal doen, maar hij weet wel dat de het materiaal met de jaren slechter van kwaliteit wordt. Hij besluit een paar jaar geleden om de banden af te leveren bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Onderzoekers bestempelen het materiaal als ‘uniek’. Het toeval wil dat het NIOD de banden net allemaal heeft laten vertalen.
Voor Jules Schelvis breekt er een bijzonder moment aan. Ook hij heeft 25 jaar lang niet geweten wat er tijdens de interviews precies is gezegd. De opstandelingen spraken talen als Russisch en Jiddisch. Schelvis niet, hij bediende de camera.
De enige die 25 jaar lang wist wat de 12 overlevenden hebben gezegd is de tolk, Dunya Breur. Een paar maanden voordat wij een reportage maken op basis van de gesprekken die zij en Schelvis opnamen overlijdt de Dunya Breur.
Netwerk laat maandag de nooit eerder vertoonde interviews zien met joodse ex-gevangenen die een opstand organiseerden tegen de SS’ers in vernietigingskamp Sobibor op 14 oktober 1943.Tijdens deze opstand komen honderden joodse gevangenen in opstand tegen hun bewakers. Twaalf SS’ers worden gedood, waarna de gevangenen vluchten, dwars door de rijen prikkeldraad en de mijnenvelden die rond het kamp liggen. Uiteindelijk overleven slechts enkele tientallen joden de oorlog.
